3. Waarom Nieuw Realisme ontstond

Waarom Nieuw Realisme ontstond

Er bestaan boeken die je zacht kunnen wiegen, troostend als regen tegen het raam, bedoeld om te vergeten wat buiten gebeurt. Dit is niet zo'n boek. Wat hier begint is geen literair deken, maar een wekker, een herinnering dat wij te lang geslapen hebben terwijl de wereld zich langzaam leegte in sliep. De samenleving waarin wij leven lijkt steeds meer op een toneelstuk waarvan niemand het einde nog kent. De acteurs blijven hun replieken herhalen, het publiek gaapt, de decors brokkelen af. De oude ideologieën – socialisme, liberalisme, ecologisme, conservatisme – staan nog op het podium, maar hun teksten zijn versleten, hun overtuiging verdampt. Iedereen speelt nog even voort, uit gewoonte of angst. Nieuw Realisme is niet het volgende stuk in dat theater; het is degene die het gordijn openrukt, het licht binnenlaat en weigert nog mee te doen aan de komedie van schijn. Het vraagt van de lezer iets ongewoons: niet toekijken, maar deelnemen. Geen toeschouwer meer zijn, maar mede-auteur van een nieuw verhaal. Want de werkelijkheid vraagt geen applaus, ze vraagt moed. We zijn waarheid gaan wantrouwen omdat we haar te vaak hebben verkocht. We hebben geleerd dat elk standpunt telt als waarheid zolang het zacht genoeg klinkt. We hebben feiten vervangen door gevoelens, nuance door lawaai. De moderne mens kijkt liever in de spiegel van zijn eigen gelijk dan door het raam van de werkelijkheid. En toch, diep vanbinnen, voelt iedereen dat er iets ontbreekt: de stevigheid van wat klopt. Dat onverklaarbare vertrouwen dat ooit vanzelf sprak wanneer woorden nog iets betekenden. We zijn moe van meningen, maar verslaafd aan aandacht. We spreken over respect terwijl we vooral gezien willen worden. En precies daar, in die leegte tussen weten en willen, begint Nieuw Realisme zijn adem te vinden.
Stel je voor dat je een bibliotheek binnenwandelt. Rijen vol ideologische boeken, elk ooit met heilige ernst geschreven. Je slaat ze open en ziet telkens dezelfde tragiek. Het socialisme dat ooit de zwakken wou verheffen, maar zichzelf verstikte in bureaucratie. Het liberalisme dat vrijheid beloofde, maar vergat dat ongelijkheid geen vrijheid is. Het ecologisme dat liefde voor de aarde predikte, maar mensen in schuldbesef liet wonen. Het conservatisme dat waarden verdedigde, maar vergat dat leven beweging is. De bladzijden zijn vergeeld, de inkt droog, de hoop vermoeid. Tussen die rijen ligt één leeg boek. Een blanco kaft, witte bladen. Daarop staat eenvoudig: Nieuw Realisme. Geen dogma, geen catechismus, geen verontschuldiging. Alleen ruimte. Ruimte om te denken, te ademen, te handelen. Ruimte voor waarheid die niet toebehoort aan een partij of een stam, maar aan de werkelijkheid zelf.
Nieuw Realisme is geboren uit ervaring, niet uit theorie. Uit de handen van wie werkt, de ogen van wie kijkt, de keel van wie niet meer zwijgen kan. Het groeide uit de vermoeidheid van mensen die eerlijk hun best doen en toch merken dat het systeem hun inspanning verstikt. Uit de twijfel van jongeren die zien dat woorden niet meer samenvallen met daden. Uit de stilte van ouders die niet weten wat ze hun kinderen nog moeten beloven. Het is geen project van een denktank of een partijbureau, maar een stem die zich niet langer laat overschreeuwen. Een stem die zegt: genoeg schijn. Genoeg herhaling. Genoeg slogans die waarheid vervangen.
We leven in een tijd waarin het gemak van schijn meer lonkt dan de last van echtheid. We kiezen liever voor het comfort van het gelijk dan voor de moeite van het begrijpen. Toch komt er een punt waarop men niet langer kan doen alsof. Wanneer woorden niets meer wegen, begint de mens naar stilte te luisteren. In die stilte wordt waarheid opnieuw hoorbaar. Ze zegt niet wat we willen horen, maar wat we moeten weten. En precies daar ontstaat Nieuw Realisme: als herontdekking van wat vanzelf waar is wanneer alle maskers vallen. Nieuw Realisme belooft niets dat het niet kan waarmaken. Het belooft geen utopie, geen paradijs na de volgende verkiezing. Het belooft alleen eerlijkheid. Het vertrekt van wat is, niet van wat wij graag zouden zien. Het wil de wereld niet herscheppen naar een ideaal, maar begrijpen hoe ze werkelijk werkt om haar van binnenuit te helen. De waarheid is niet ons bezit; wij zijn haar tijdelijke dragers. Wanneer wij handelen in overeenstemming met haar aard, hervindt de werkelijkheid haar evenwicht. Maar waarheid zonder verantwoordelijkheid blijft koud. Daarom eist Nieuw Realisme dat we niet alleen zien, maar doen. De waarheid erkennen is één ding; haar dienen is een tweede. Verantwoordelijkheid is de brug tussen inzicht en wereld. Zij herstelt de waardigheid van arbeid, van denken, van keuzes. Ze maakt van vrijheid geen speeltje, maar een plicht. Vrijheid zelf krijgt in deze tijd vaak een vreemde kleur. Ze klinkt luid, maar is leeg: een roep om rechten zonder plichten. Echte vrijheid vraagt moed om grenzen te erkennen. Niet de grens die men van buitenaf oplegt, maar die van het geweten. Nieuw Realisme wil geen wereld van volgzaamheid, maar een wereld van zelfbewustzijn, waarin vrijheid opnieuw een teken van rijpheid wordt. Daarom leeft in deze beweging ook passie. Niet de roes van oppervlakkige verontwaardiging, maar het vuur dat mensen doet bouwen. Passie is de motor van herstel. Zonder passie geen verbeelding, zonder verbeelding geen vooruitgang. En wat blijft er over van waarheid zonder warmte? Slechts steen. Tenslotte is er liefde. De kracht die alle andere draagt. Liefde voor het vak, voor het land, voor de mens naast ons. Niet de sentimentele liefde van reclames, maar de stille liefde van respect en zorg. Liefde is de laatste waarheid, de meest weerbarstige vrijheid, de tederste verantwoordelijkheid.
Wie dit boek leest, schrijft mee. Want elke samenleving is een gezamenlijk verhaal. De vraag is: herschrijven we het als tragedie, of beginnen we opnieuw – met waarheid als grond, verantwoordelijkheid als richting, vrijheid als pad, passie als kracht en liefde als doel? Wie eenmaal eerlijkheid heeft geproefd, verdraagt leugen niet meer. Wie eenmaal verantwoordelijkheid heeft genomen, kan niet terug naar gemakzucht. Wie vrijheid echt heeft gevoeld, wil nooit meer ketens van groepsdenken dragen. Wie passie kent, weigert lauwheid. Wie liefde begrijpt, ziet de mens weer achter het systeem. Dit manifest vraagt dus niet dat je gelooft, maar dat je kijkt. Niet dat je volgt, maar dat je onderzoekt. Het nodigt je uit om het theater te verlaten en het daglicht in te stappen – rechtdoor, voorbij links en rechts, voorbij het comfort van etiketten. De reis begint hier. Wat volgt, zijn hoofdstukken die raken aan economie en arbeid, onderwijs en zorg, politiek en cultuur. Maar telkens weer zal dezelfde onderstroom klinken: waarheid, verantwoordelijkheid, vrijheid, passie en liefde. Zij zijn geen woorden. Zij zijn de weg.